Tefsir Usulü (Özet) İsmail CERRAHOĞLU -5

KUR’AN-I KERİM’DE HİTAPLAR

Umumiyetle Kur’an-ı Kerim’deki hitaplar üçe ayrılır:

a.       Hz. Peygambere olan hitaplar

b.      Hz. Peygamberin dışındakilere yapılan hitaplar

c.       Her ikinse birden olan hitaplar

Kur’an tefsirinde önemli olan konulardan birisi de Kur’an’ın hitap tarzıdır. Çünkü Kur’an edebî hitaplardan pek çoğunu kullanmaktadır. Bazen umumi bir hitaptan hususîlik; bazen de hususi bir hitaptan umumîlik kastedilmektedir. Hitap tarzını bilmek bunun için önem arzetmektedir. Bu hitap tarzları şöyle örneklendirilebilir:

1.      (خطاب العام والمراد به العموم) Umuma hitap ve kastedilen umum

2.      (خطاب الخاص والمراد به الخصوص ) Hususa hitap ve kastedilen husus

3.      (خطاب العام المراد به الخاص ) Umuma hitap ve kastedilen husus.

4.      (خطاب الخاص المراد به العموم ) Hususa hitap ve kastedilen umum.

5.      ( خطاب الجنس ) Cinse hitap

6.      (خطاب النوع ) Nev’e hitap

7.      (خطاب العين ) Zata hitap

8.      (خطاب المدح ) Medh (övgü) hitabı

9.      (خطاب الزم ) Zemm (kötüleme) hitabı

10.  (خطاب الكرامة ) Şeref verme hitabı

11.  (خطاب الإهانة ) Aşağılama hitabı

12.  (خطاب التهكم ) Muhatapla alay etme hitabı.

13.  (خطاب الجمع بلفظ الواحد ) Tek bir lafızla çoğa hitap

14.  (خطاب الواحد بلفظ الجمع ) Çoğul lafızla teke hitap

15.  (خطاب الواحد بلفظ الإثنين ) İki lafızla teke hitap

16.  (خطاب الاثنين بلفظ الواحد ) Tek lafızla ikiye hitap

17.  (خطاب الجمع بعد الواحد ) Tekten sonra çoğa hitap

18.  (خطاب العين والمراد غيره ) Hitap zata, murad gayrısına

19.  (خطاب الإعتبار ) Vazu nasihat ve ibret hitabı

20.  (خطاب الشخص ثمّ العدول إلى غيره ) Şahsa hitaptan sonra başkasına yönelmek

21.  (خطاب التلوين ) Hitapta çeşitlilik (Gaibten muhataba; muhataptan gaibe)

22.  (خطاب الجمادات خطاب من يعقل ) Akledenlere hitap gibi cansızlara hitap

23.  (خطاب التهييج ) Heyecan verme, tahrik hitabı

24.  (خطاب الإغضاب ) Gazap ve tehdid hitabı

25.  (خطاب التشجيع والتحريض ) Kahramanlığa teşvik hitabı

26.  (خطاب التنفير ) Nefret ettirme hitabı

27.  (خطاب التحنن والإسنعطاف ) Meyl ve iştiyak hitabı

28.  (خطاب التحبيب ) Muhabbet, sevgi hitabı

29.  (خطاب التعجيز ) Âciz bırakma

30.  (خطاب التكذيب ) Yalanlama hitabı

31.  (خطاب التحسير والتلهف ) Hayıflanmak hitabı

32.  (خطاب التشريف ) Şereflendirme hitabı

33.  (خطاب المعدوم ) Mevcut olmayana hitap

KUR’AN-I KERİM’DE SUAL VE CEVAPLAR

Kur’an-ı Kerim’de çeşitli sualler ve bunlara verilen çeşitli cevaplar vardır. Bunlar kendi aralarında bir tasnife tabi tutulursa, 13 bölümde mütalaa edilebilir. Bu bölümler kitapta kayıtlıdır. Fakat bu konuda unutmamak gereken şey Kur’an’da sorulan her soru soru özelliği taşımaz. Kimi kınamak, kimi, azarlamak, kimi bilgilendirmek kimi dikkat çekmek, kimi hayret etmek için sorulmuştur. Verilen cevaplarda Kur’an’ın takip ettiği üslûba uygundur. Cevap bazen muttasıl (soruya bitişik) olarak gelirken. Bazen sorudan ayrı (munfasıl) gelmektedir. Cevap bazen aynı surede gelirken, bazen farklı surede gelebilmektedir. Cevap bazen o kadar açık olur ki, muhatabın zihnine havale edilir. Bu da Kur’an’la uğraşacak kimsenin Kur’an’ın bütünlüğüne hakim olmasını zorunlu kılar.

FADAİLU’L-KUR’AN (Kur’an’ın Faziletleri)

Kur’an’ın faziletine ait haberleri iki kısımda mütalaa edebiliriz.

a.       Kur’an’ın bütününün faziletine ait hadisler

b.      Bazı muayyen sure ve ayetlerin faziletlerine ait hadisler.

Kur’an faziletine dair haberlere dikkatle yanaşılması gerektiği doğrudur. Çünkü bu gibi konularda pek çok hadis uydurulmuştur. Bununla beraber her konuda olduğu gibi bunda da ölçü bilgileri bize intikal ettiren güvenilir alimlerin eserleridir. Mevzu ile sahihi bizim ayırabilmemiz mümkün değildir. Bu sebeple akla uymuyor mantığıyla Buhari, Müslim gibi sahih hadis kitaplarına geçmiş hadisleri iptal etmeye kimsenin hakkı yoktur. Bu konudaki itirazlardan birisi de Kur’an’ın ayetlerinin birbirine üstünlüğü olmayacağı hususudur. Halbuki buradaki üstünlük şeklî bir üstünlük değil içerik üstünlüğüdür. Neredeyse her gün imanını yenilemesi gereken cahil halkın bir iman yenileme cümlesi gibi karşımızda duran Bakara’nın son iki ayetini (Amene’r-Resulu) okumaları şaşılacak bir şey değildir. Yada Kur’an’ın iman boyutunun bir özeti mahiyetinde olan İhlas suresinin insanların gündeminde kalmasının sağlanmasında şaşılacak bir şey yoktur. Ölülerimize okuduğumuz Yasin ve Mülk sureleri insanların duygu yoğunluğunun olduğu bir ortamda mana itibariyle ibret alınabilecek en güzel surelerdir. Halkın anlayışına bakarak dinde törpülemeler yapmak yerine alimlerimize itibar etmek daha hayırlı ve uygundur. Bu konuda uydurulan hadisler de hadis uleması tarafından zaten tefrik edilmiş ve bizim sahih hadis kitaplarımıza girmemişlerdir.

AYETLER VE SURELER ARASINDAKİ TENASÜB VE İNSİCAM (UYUM)

Ayetler çeşitli zamanlarda ve çeşitli sebeplere binaen nazil olmakla beraber, aralarında öyle bir irtibat var ki, onlardan birini yerinden oynatmak mümkün değildir. Onun terkipleri gibi terkipler yapmak insan oğlunun kudretinde değildir. Ayetler gelişi güzel serpiştirilmemiştir. Gerek üslubunun anlaşılması, gerekse insicama örnek olması bakımından buraya sorulan bir soruya Kur’an’ın verdiği cevabı kaydetmekte fayda vardır. Bakara suresi 189. ayette “Sana hilâllerden soruyorlar. De ki: Onlar insanlar için de, hac için de vakit ölçüleridir. Bununla beraber iyilik, evlere arkalarından gelmeniz değildir. Fakat iyiliğe eren, kötülükten korunan kimsedir. Evlere kapılarından gelin, Allah'tan korkun ki, kurtuluşa eresiniz.” buyurulmaktadır. Hilallerin durumuyla, eve girme arasında ne gibi bir bağlantı olabilir? Burada soru soranların ters soruşları bir temsille izah edilmektedir. Açık olan bir şeyi niçin soruyorsunuz da, asıl sizin için menfaat olan yönünü sormuyorsunuz demektedir. Nasıl evinin kapısından çıkan bir kimse, evinin kapısının arkasından girmezse -ki bu iyilik değildir- o halde siz de suallerinizi eve ters girenler gibi aksi şekilde sormayın demek istemektedir.

Yorum Yaz